Forma sztuki
Meke: jak fidżyjski taniec opowiada historię
Co oznacza to słowo, kto go tańczył, co miał utrwalić i dlaczego legenda opowiedziana ruchem to dawny fidżyjski zwyczaj, a nie turystyczny wymysł.
Znajdź moją noc ↗Szybka odpowiedź
Meke to fidżyjskie słowo oznaczające taniec tradycyjny, który niesie historie równie mocno jak kroki. Wikipedia umieszcza go wśród obchodów i festiwali, a w artykule o kulturze Fidżi czytamy, że meke zwykle opowiada o wydarzeniu, które miało znaczenie — bitwie czy objęciu urzędu przez wodza. Spektakl, który opowiada legendę tańcem, wpisuje się w tę długą tradycję, nawet gdy dodaje współczesny ruch.
Słowo i jego zakres
W języku fidżyjskim meke oznacza tradycyjny styl tańca — według artykułu Wikipedii o tej formie, który podaje, że słowo to jest spokrewnione z określeniami tańca w językach tongańskim i samoańskim. Meke wykonuje się podczas obchodów i festiwali. Ten sam artykuł cytuje relację Friedricha Ratzela z 1896 roku, który pisał, że fidżyjskie meke to pieśń i taniec zarazem, a niewiele osób ma dość daru, by je wymyślić. Według jego opisu owi twórcy twierdzili, że komponują w świecie duchów, gdzie boskie istoty uczą ich pieśni. Warto o tym pamiętać, oglądając każdy spektakl oparty na tej formie. Meke nie jest luźnym zbiorem kroków. To utwór, w którym słowa, muzyka i ruch należą do siebie, a w dawniejszym rozumieniu było czymś równie bardzo otrzymanym, co skomponowanym.
Kto tańczył i co opowiadano
Artykuł Wikipedii o meke podaje, że tańce wykonywano tradycyjnie w grupach jednopłciowych — samych mężczyzn albo samych kobiet. Obszerniejszy artykuł Wikipedii o kulturze Fidżi dodaje, że meke może być kobiecym tańcem z wachlarzami, zwanym seasea, albo męskim tańcem z włóczniami, zwanym meke wesi. Czytamy tam, że meke zwykle opowiada o czymś, co miało znaczenie dla społeczności — czy to bitwa, instalacja wodza, czy skandal — że najstarsze przekazywane są jako historia ustna, a nowe komponuje się na konkretne okazje. Na tym polega praktyczna różnica między meke a widowiskiem estradowym. Widowisko estradowe daje rytm i kostium. Meke ma przechowywać pamięć: kto walczył, kogo wyniesiono na urząd, co się wydarzyło i dlaczego miało znaczenie. Gdy firma taka jak VOU wystawia legendę na scenę, tancerze sięgają po środek wyrazu, którego Fidżyjczycy używają od dawna.
Każdy okręg ma własne
Jeden fakt z artykułu o kulturze Fidżi wyjaśnia, dlaczego żadne dwie firmy nie dadzą ci tego samego wieczoru. Czytamy tam, że każdy okręg ma własną formę meke, wykonywaną w lokalnym dialekcie. Społeczeństwo Fidżi organizuje się w wioski, klany i plemiona, którym przewodzą wodzowie, a każde niesie własne historie. Meke z jednego okręgu nie jest więc szablonem dla innego, a współczesna firma, która gromadzi młodych tancerzy z różnych miejsc, wniesie do jednej sali kilka tradycji. Artykuł opisuje też rolę kompozytora. W dawniejszych czasach — czytamy — kompozytor zwany dau ni vucu popadał niekiedy przed występem w trans, a meke uważano za wyrocznię bogów. To historia, i współczesny pokaz turystyczny nie będzie twierdził, że ją powtarza. Jest jednak częścią tego, dlaczego taniec na Fidżi ma ciężar wykraczający poza dekorację.
Stara pieśń, nowy ruch
Według artykułu kulturalnego dawna muzyka fidżyjska składała się z pieśni, które opowiadały historie lub przekazywały informacje z pokolenia na pokolenie, z towarzyszeniem tradycyjnych instrumentów. Późniejsze wpływy z Europy i Azji wniosły piosenki w językach fidżyjskim, hindi i angielskim, a niektórzy artyści mieszają obecnie wszystkie trzy języki. Firma, która – jak VOU na swojej stronie artysty festiwalowego – opisuje swoją twórczość jako tradycyjne opowiadanie historii we współczesnym tańcu i muzyce, działa zatem w ramach wielowarstwowej tradycji, a nie burzy tradycji czystej. Jeśli chcesz przygotować się na wieczór, najpierw nasłuchuj bębna, obserwuj, co dłonie i stopy tancerzy robią razem, i zauważ, kiedy opowieść przestaje być dosłowna, a staje się symboliczna. Olbrzymia kobieta, bóg-ośmiornica i zmiennokształtna iguana – postacie wymienione na stronie rezerwacji – to właśnie tego rodzaju obrazy, które opowiadana historia niesie z łatwością, a tancerz może oddać samą postawą ciała.
Najczęściej zadawane pytania
Czy meke to taniec wyłącznie męski?
Nie. Wikipedia opisuje taniec wachlarzowy kobiet, seasea, oraz taniec włóczni mężczyzn, meke wesi. Tradycyjnie grupy składały się wyłącznie z mężczyzn lub wyłącznie z kobiet.
Czy każde meke opowiada jakąś historię?
Źródła podają, że meke zazwyczaj opowiada o wydarzeniu istotnym dla społeczności; najstarsze są przekazywane z pokolenia na pokolenie, a nowsze tworzone są na konkretne okazje.
Źródła